De toekomst van..

IMPACT VAN DIGITALISERING EN TECHNOLOGIE

Sector Samenvattingen

Digitalisering en exponentiële groei van technologische ontwikkelingen zetten businessmodellen, bestuursstructuren en theoretische systemen in toenemende mate onder druk.

De overvloed aan informatie en connectiviteit verandert in hoog tempo de manier waarop we leren, werken, ondernemen, beoordelen, ontspannen en met elkaar en de wereld om ons heen in contact staan. Een aantal systemen dient opnieuw ontworpen te worden. Ze voldoen simpelweg niet meer aan de paradigmaverschuivingen die voortkomen uit de netwerk- en informatiesamenleving die aan het ontstaan is.

Naast tal van technologische trends – waarvan de belangrijkste is dat technologie op termijn naar kleiner, lichter, slimmer, sneller en goedkoper (tot bijna gratis) neigt – kunnen we een aantal metatrends onderscheiden: Dematerialisatie (door digitalisering), decentralisatie (van onder meer informatie, energie en productie), ‘cognificatie’ (slimmer worden van producten, processen en diensten) en informatisering (alles wordt informatie).

Niemand kan een visie ontwikkelen zonder zich een beeld te vormen van de toekomst. In een snel veranderde wereld is enige abstractie onvermijdelijk en kijken naar waarschijnlijke scenario’s moeilijk, maar van groot belang. Zonder volledig te willen en kunnen zijn schetst ik hier korte toekomstscenario’s voor de sectoren onderwijs, werk, overheid, gezondheidszorg, logistiek, energie en finance. Cybercrime, bouw, duurzaamheid en marketing/communicatie voeg ik later toe.

Noot: Deze artikelen zijn verre van compleet en nooit af, en zijn vooral ter inspiratie bedoeld. Een aantal (bijna alle) onderwerpen verdienen verdieping en meerdere invalshoeken. Met name de economische, logistieke en bureaucratische  veranderingen in de maatschappij en vervolgens onze gedragingen daarop verdienen meerdere artikelen. 


De toekomst van werk

Verregaande automatisering door digitalisering en ‘intelligentisering’ (het toevoegen van kunstmatige intelligentie aan producten en processen) zorgt in de toekomst voor een radicale verandering van het arbeidsdomein. Veel banen zullen overbodig worden, doordat robots, algoritmen, platforms als de’ blockchain’ en een overvloed aan camera’s, schermen en sensoren processen sneller, goedkoper en beter kunnen uitvoeren dan de mens.

Sectoren waarbij vraag en aanbod de kern zijn, zijn voor een groot deel al ontwricht door de komst van internet en slimme algoritmen als Google. Robotisering en 3D- en 4D-printen zullen in een toenemend tempo productiewerk, logistiek en later ook precisiewerk (zoals chirurgie) eerst deels en later geheel overnemen. Werk, met als kerntaken data-analyse en -controle, wordt van eenvoudig tot (later) complex vervangen door de enorme rekenkracht van geschakelde computers (cloud) en de ongekende validatiekracht van platformen als de ‘blockchain’. Naast nieuwe ‘banen’ als datajockey, levensvlogger, e-voetballer, robottechnicus, chef kok synthetisch voedsel, DNA-ontwerper en ethisch hacker komt er meer en meer werk voor mensen in de ‘aandachtsbusiness’.

Door de snelle veranderingen zal er meer behoefte komen aan psychische ondersteuning, duiding, ‘mindfulness’, personal trainers en goeroes. Door de verder toenemende vrije tijd van een deel van de bevolking komt er nog meer behoefte aan entertainment. Denk aan gepersonaliseerde series, VR-porno, festivals en belevingsparken.

Een aantal groepen zal zich onderscheiden: hoogopgeleide specialisten, super productieve, zeer zelfbewuste, ondernemende generalisten, vaardige handenarbeiders (houtsnijwerk, handgemaakt meubilair, kunst), ‘aandachtswerkers’ (forse zeer diverse groep) en een grote groep met een basisloon voor routinewerk (onderhoud), eenvoudige zorgtaken en creatief/experimenteel werk. In een aantal domeinen zoals (wegen)bouw blijft naast de robot de afbouwspecialist belangrijk.

Trends/techs:
Kunstmatige Intelligentie(AI) , 3D/4D-printing, neurotech, nanotech, sensortech, fotonica, supermaterialen, renewable matter, programmable matter, Big Data, VR, IOT, robotisering, autonoom vervoer, autonome logistiek, digitale vaardigheden, slimmer werken, zelfsturing, digital nomads, ondernemerschap, zwerm organisatie, easycratie, basisinkomen.


Impact op onderwijs:

Dit tijdsgewricht – met snel veranderende processen, overbodig wordende beroepen en een toenemende behoefte aan nog niet te omschrijven specialismen – vergt een herdefiniëring van het begrip onderwijs in het algemeen en school in het bijzonder. Continu geüpdate, overvloedig beschikbare hoeveelheden informatie over allerlei uiteenlopende onderwerpen zetten de traditionele manier van informatie vergaren, interpreteren en toepassen volledig op z’n kop. Waar informatie en (technologische/sociaalmaatschappelijke) ontwikkelingen verregaand ‘vloeibaar’ zijn geworden, zijn kennis uit boeken en opleiden voor het leven ‘gestold’.

De rol van school in het basisonderwijs zal deels gelijk blijven. Leren lezen en schrijven (meertalig), rekenen en geschiedenis zijn basisvaardigheden. Ondersteuning krijgen in de bewustwording als mens ( omgeving, natuur, sociale discipline, omgang) zal een steeds belangrijker onderdeel vormen. Knutselen met materialen en technologie (hard- en software), creatieve processen onderzoeken en ‘mind’- en ‘body-fulness’ moeten vanaf jonge leeftijd een ‘open’, ondernemende en flexibele houding stimuleren. De focus zal vooral liggen op het optimaal ‘leren leren’ voor ieder individu. Dat wil zeggen dat de persoon idealiter zelf de beste omstandigheden ontdekt voor het kunnen herkennen, ontwikkelen en inzetten van zijn of haar talenten.

Middelbaar en hoger onderwijs zullen meer en meer een mix van school, werk en maatschappelijke betrokkenheid zijn. Om een leven lang leren te stimuleren (een vereiste), zal naast verplichte vakken als Nederlands, Engels en wiskunde ook ’filtering’, ondernemerschap en ethiek onderwezen worden. Dat ‘onderwijzen’ is straks meer en meer een co-creatief proces van ‘peers’, ervaringsdeskundigen en ‘duiders’ (de huidige docent) en minder een lineair ‘one size fits all’-proces. Soms enorm massaal (Moocs) en online, dan weer zeer persoonlijk en in klein fysiek groepsverband.

Validatie van kennis en vaardigheden schuift van opgenomen informatie en inslijten van vaste procedures naar toetsing in de (virtuele) praktijk in continu veranderende scenario’s. ‘Rapid prototyping’ met 3D- en 4D-printing, Virtual reality en kunstmatige intelligentie zorgen voor korte ‘feedbackloops’ en snelle op maat gemaakte leercurven.


De toekomst van de gezondheidszorg

Technologische ontwikkelingen jagen twee metatrends aan, decentralisatie en hyperpersonalisatie, die de manier beïnvloeden waarop deze sector zal veranderen.

Decentralisatie: door de opkomst van meetinstrumenten als gezondheids-apps, ‘smart wear’, goedkope en eenvoudig te bedienen ‘add-ons’ voor smartphones en DNA-analyse in drogisterijverpakking, zal een significant deel van het onderzoeks- en diagnoseveld zich verplaatsen van de professionele omgeving (huisarts/ziekenhuis) naar de persoonlijke omgeving van de ‘patiënt’. Continue terugkoppeling van slimme apps zorgt voor een groter gezondheidsbewustzijn (relatie tussen beweging, hartritme, bloeddruk, slaap, eetgewoonten, stressniveau), meer preventie en/of vroegtijdige herkenning van een ziekte.

Hyperpersonalisatie: kunstmatige intelligentie en DNA-sequentie leveren snelle en nauwkeurige diagnoses op. Slimme nanomedicatie zorgt voor nauwkeurige genezing met minder bijwerkingen. Regeneratieve geneeskunde, 3D- en 4D-printen, robotchirurgie en exoskeletten verminderen de impact van operaties en ondersteunen snellere en mobiele revalidatie.

In de (mantel)zorg nemen we afscheid van ‘one size fits all’. Slimme domotica en real time levering van producten en diensten kunnen zorgen voor een op de persoon afgestemde leefsituatie. Door de komst van een basisloon kunnen hebben meer mensen tijd voor het vervullen van meerdere zorgtaken. Ouderen kunnen daarbij steeds vaker een bijdrage leveren aan het voeden van algoritmen door data te vergelijken en beoordelen terwijl zij digitale (gezelschaps-)spellen spelen. Doordat pensioenfondsen en andere oudedagsvoorzieningen transformeren van ‘sparen’ van geld naar investeren in en abonneren op toegang tot leefgemeenschappen zal dit economisch realiseerbaar zijn.

Trends/techs:

AI, Quantified self, DIY diagnose/genezing/protheses, 3D/4D-printing, nanomedicatie, regeneratieve geneeskunde, thuisgenezing, DNA-sequentie, genoom technologie, Big Data, VR, IOT, robotisering.


Transitie van de overheid

Overheden staan voor diverse nieuwe uitdagingen door het internet en doordat de wereld snel verandert onder invloed van technologische ontwikkelingen. Door de hyperconnectiviteit van de ‘burger’ ontstaat er een andere verhouding met de omgeving en hoe deze bestuurd dient te worden. De burger is gewend aan enorme hoeveelheden real time informatie en door het hoge serviceniveau van moderne bedrijven, buitengewoon ongeduldig. Aan de andere kant biedt connectiviteit de mogelijkheid tot echte burgerparticipatie te komen door inwoners onderdeel te maken van het signalerings- en besluitvormingsproces op lokaal niveau.

Vergaande digitalisering van overheidsprocessen en procedures moeten zorgen voor samenwerking met de burger. Denk aan apps die het melden van een verbouwing, het signaleren van geweld of vervuiling of het opzetten van een buurtgemeenschap net zo eenvoudig maken als het indienen van een zorgdeclaratie of het opzetten van een Facebookpagina. Door de inzet van kunstmatige intelligentie voor de (eerst nog) routinetaken en door digitaal vaardige medewerkers te trainen en aan te nemen, zal de overheid haar tijd kunnen besteden aan de allerbelangrijkste kerntaak: persoonlijke aandacht voor de burger en diens leefomgeving.

Door de persoonlijke verbindingen tussen bestuurders en burger (fysiek en/of virtueel) kan een open verbinding tussen overheid en samenleving ontstaan. Pro-sociaal gedrag van burgers kan worden gestimuleerd door hulp te vragen én ondersteuning te bieden in de buurt en op straat. Slimme toegankelijke apps kunnen voor snellere reactie en feedback zorgen in allerhande situaties. Van ongevallen tot zwerfvuil, van hulp aan verwarde personen tot melding van criminaliteit.

Digitaliseren van de overheid betekent niet investeren in logge en dure ICT-systemen, schijnveiligheid van te complexe serviceniveau-overeenkomsten en gesloten op maat gemaakte platformen. Het is veel beter onderscheid te maken tussen een zo ‘lean’ mogelijke kritische infrastructuur, open flexibele platforms en (vaak wisselende) apps. De Blockchain kan hierin een belangrijke rol spelen. Investeren in big data, kunstmatige intelligentie, flexibele bouw en zelflerende logistiek gebeurt voornamelijk in samenwerking met universiteiten en bedrijfsleven Hiervoor is een bestuurlijke easycratische cultuur nodig van kortere, flexibelere planning, minder maakbaarheidsideaal en experimentele samenwerkingsverbanden met de burger en het bedrijfsleven.

Trends/techs:

Digitale vaardigheden, Big Data, VR, feedbackloops, robotisering (zelfrijdend vervoer), AI, co-creatie, lean, easycratie, DIY.


Toekomst van energie

De overgang van fossiele naar duurzame energiebronnen zal de manier waarop de energiesector nu is ingericht radicaal veranderen. Op allerlei vlakken zal een toenemend aantal mensen zich op kleine en grote schaal bezighouden met het winnen van energie uit zon, water, wind, beweging, biomassa en temperatuurschommelingen. Op een aantal plekken in de wereld is de prijs van een kWh hernieuwbare energie al onder de prijs van energie uit kolencentrales gedoken.

Uitgaande van het (in mijn ogen) onvermijdelijke scenario waarin maatschappelijke kosten van het energie winnen uit fossiele bronnen zijn meegerekend, zal het energielandschap exponentieel snel veranderen. Door snel goedkoper wordende technologie, het gebruik van supermaterialen en een groeiende doe-het-zelfgroep zal het opwekken van energie sterk decentraliseren. Gebieden met veel ruimte en zon zijn de plekken waar straks enorme zonne-energiecentrales staan, die de samenleving in die gebieden sterk zullen veranderen.

Door toenemende productie in gigantische fabrieken zal de prijs van zonnecellen en accu’s afnemen. De verwachting is dat net als veel technologiën deze niet alleen veel goedkoper maar ook kleiner, slimmer en lichter worden. Gebouwen, voertuigen en tal van producten zullen al vanaf de ontwerpfase meer en meer eigen energiebronnen bevatten en de -opslag onderling met behulp van kunstmatige intelligentie slim verdelen. Energiezuiniger wonen, verplaatsen, verlichten en verwarmen zal de toenemende behoefte aan energie door digitalisering, technologische ontwikkelingen en onze drang naar ontwikkeling, comfort en beleving niet kunnen compenseren. Versnellende toename van rendement uit met name zonne-energie wel.

Beveiliging tegen hacks en andere vormen van cybercrime van het net zal meer focus moeten krijgen. Het energienet zoals we dat nu kennen biedt naast slecht beveiligde wifi-netwerken toegang tot bijna alle gebouwen en apparaten. Ik voorzie dan ook dat een deel van de gebouwen en centra ‘redundant’ uitgevoerd zullen worden. Als er een hack of storing plaatsvind kan het dan gebouw ‘off the grid” autonoom blijven functioneren. Behalve natuurlijk als we heftige (niet ondenkbaar)Solarbursts gaan meemaken natuurlijk, dan gaat alles plat ;).

 


Toekomst van Retail

De komst van internet heeft het retail landschap drastisch veranderd en zal dat blijven doen. Waar men dacht dat internetaanbieders niet in staat zouden zijn de juiste service en aandacht te kunnen bieden, blijken zij met hun o.a. 24/7 toegang en het ruimhartige retourbeleid veel consumenten voor zich te winnen.

Get big, get niche or get out is de keuze voor de toekomst. Producten worden door slimme productieprocessen en real time levering in toenemende mate commodity’s. Eenmaal commodity begint de race naar de laagste prijs. Binnensteden zijn te duur en niet ingericht op megawinkels, terwijl de consument commodity’s koopt via internet of makkelijk te bereiken winkels met grote voorraad en keus. Met de groei van producten voor de massa, groeit de behoefte aan exclusiviteit voor een forse groep consumenten. De individualisering zorgt in sterke mate voor behoefte aan onderscheiden, hier liggen de kansen voor het oprapen.

Kansen:

De binnensteden worden bevolkt met (lokale) horeca, belevingscentra van online aanbieders (Tesla, Coolblue) én aanbieders van exclusieve producten zoals handgemaakte goederen, kunst, sieraden en luxe (lifestyle) producten. Dit zorgt voor een groei in zowel kwaliteit van aanbod en daardoor (kwaliteit van) publiek. Ook winkels waar mensen direct kleding en accessoires op maat kunnen laten maken door hoogwaardige 3D-printers, weef- en breirobots doen hun intrede. Er zal een waardeverschil ontstaan voor luxe goederen die mensen kopen via internet of in (origineel) de winkel. Vormen van certificering spelen hierin een belangrijke rol. Ook winkels met artikelen die mensen alleen in de winkel kunnen kopen (en niet op internet) spelen in op onze toenemende behoefte aan exclusiviteit.

Samenwerking met platformen als Uber en Airbnb zorgen voor relevante traffic voor de retailer en gepersonaliseerde aanbiedingen voor de consument. Gepersonaliseerde Apps zorgen tevens voor klantkennis, in ruil voor waarde in wat voor vorm dan ook. Bijvoorbeeld persoonlijk stijladvies dat weer voor input zorgt waarmee de juiste kledingset in de winkel klaar gelegd wordt. Virtual reality wordt als voorbereiding van de keuze voor de juiste stad, product of zelfs winkel ingezet. De online en de fysieke wereld zijn niet elkaars concurrenten maar worden complementair ingezet voor een optimale klantbeleving!

 


Toekomst van Finance

Je zult maar bij een bank werken… Als er één sector is, waar technologie voor totale ontwrichting zorgt, dan is het wel de financiële wereld. En áls je als bank dan fintech omarmt als de heilige graal realiseer je je dat de echte ontwrichting uit een heel andere hoek (of meerdere hoeken) komt. Door de komst van social media, peer-to-peerbanking, crowdfunding en, belangrijker nog, de trend dat ‘bezit van’ wordt vervangen door ‘toegang tot’ raakt de traditionele rol van de bank uitgespeeld. Door het opheffen van de vraag-aanbod frictie door internet, blockchain en daarop gebouwde app’s heeft een bank simpelweg geen toegevoegde waarde meer op dat gebied. Transacties worden immers veiliger, sneller en veel goedkoper afgehandeld door nieuwe platformen. Dat er voor het eerst een hele generatie opgroeit met een twijfelachtig beeld van banken, versnelt de transitie nog meer.

(Flits)handel wordt volledig overgenomen door kunstmatige intelligentie. Slimme algoritmen gecombineerd met massale rekenkracht en communicatie met de snelheid van het licht zetten de mens buitenspel. Het beheer van deze systemen wordt een uitdaging, ‘contra’-algoritmen moeten deze rol op zich nemen omdat we als mens de complexiteit niet meer kunnen bevatten.

Verschillende crypto-currencies concurreren met de traditionele munt en zorgen samen met de toename van de deeleconomie en de kracht van grote techmerken als Apple, Facebook en Google voor een alternatieve economie. Doordat steeds meer producten als dienst worden afgenomen (zowel digitale producten als auto’s en zelfs huizen) gaan we anders nadenken over bezit (lenen, sparen) van geld. Het fenomeen dat we kunnen betalen met onze aandacht (advertisement), data (gebruiksinformatie) en sociaal kapitaal (hulp aan onze omgeving) versterkt dit.

Voortgaande digitalisering en de-materialisering zorgen nu al voor overvloed op gebieden zoals informatie, muziek, films en connectiviteit. Exponentieel ontwikkelende (en daardoor snel overvloedig beschikbare) technologieën zorgen straks voor overvloed van energie, voedsel en zelfs van materiele zaken. Doordat overvloed in essentie geen economisch principe is, zullen de (economische) modellen geherdefinieerd moeten worden. Doordat een toenemend deel van de economische waarde niet meer in arbeid (loon) maar in technologie en aanverwante platformen zit, kan er een verdere scheefgroei van de verdeling van welvaart ontstaan. De groei komt immers niet ten goede aan veel arbeiders aan een aantal (tech) ondernemingen.

De komst van een basisinkomen al dan niet in de vorm van geld of (leef)diensten kan een steeds waarschijnlijker scenario worden. Waarde creëren met het inzetten van onze aandacht, talent en vaardigheden is wellicht een veel elegantere invulling van het leven dan het bedenken van financiële producten en controleren van Excel sheets. De toekomst is misschien zo slecht nog niet…

Noot: Dit artikel is (net als de overige delen) verre van compleet en nooit af. Met name de impact van tech op finance en de verandering in het economische landschap en vervolgens onze gedragingen daarop verdienen meerdere artikelen. Tip: lees i.i.g. deel 1 even.


 

Spreker

Wil je Peter inhuren als spreker, ChaosMaster®, of Pitchdoctor? Vul onderstaand formulier in!